Üniversite Engelli Öğrenci Destek Sistemleri: İngiltere-Türkiye

Avrupa Birliliği Leonardo da Vinci Proje Raporu
Kaynak: http://www.eyh.gov.tr/tr/html/8242

İçindekiler:

A. İlkeler

B. Sorumluluklar

C. Kanun

D. Fon Sağlama

E. Üniversiteye Giriş

1. Üniversiteye Başvuru

2. Üniversiteye Geçiş

3. Üniversiteye Başlamak

F. Öğrencilerin Gereksinimlerini Değerlendirmek

G. Engelli Destek Birimi

1. Genel

2. Etkili Destek Birimini Kurmak

3. Engelli Öğrenci Danışmanı

H. Destek

1. İnsan Desteği

2. Teknoloji

İ. Fakülteler ve Bölümler

J. Kütüphane

1. Erişim

2. Hizmetler

3. Donanım

K. Sınavlar

L. Kariyerler

Bu proje Avrupa Birliliğin desteğiyle Leonardo da Vinci programı kapsamında, 21-28 Ocak 2007 tarihleri arasında İngiltere'de- University of the West of England (UWE)'da gerçekleştirilmiştir. Bu proje kapsamında İngiltere'de üniversitelerdeki engelli öğrencilerin eğitimine yönelik sağlanan destek sistemleri incelenmeye çalışılmış ve elde edilen dokümanlar, gözlemler ve incelemeler aşağıdaki şekilde raporlaştırılmıştır. UWE'nin “Disability Resource Centre” personeline proje ve raporlaştırma esnasında verdikleri katkılardan dolayı teşekkür ediyoruz.

İngiltere'nin öncü rolünün, yaptığı çalışmaların ve kaydettiği gelişmelerin, anlaşılmasının Türkiye'de kurulması düşünülen destek sistemlerini daha etkin hale getireceği düşünülmektedir. Çünkü Türkiye'nin şu an yüksek öğrenim düzeyinde oluşturmaya çalıştığı “engelli üniversite öğrencileri destek sistemlerini” İngiltere yaklaşık olarak 20 yıl önce oluşturmaya başlamıştır. İngiltere hâla kurduğu sistemin eksik yönlerini gidermeye çalışmaktadır.

A. İlkeler:
Katılım ve fırsat eşitliği temel ilkelerdir.
Engelli öğrenci tarafından tercih edilen her yüksek öğrenim programının yönetimi, engelli öğrenciye yönelik olarak fiziksel mekânlarda, hizmetlerde ve düzenlemelerde ulaşılabilirliği sağlamak zorundadır.
Engelli öğrencilerin engelleri nedeniyle kayıt altına alınması veya onlara yönelik hizmetlerin düzenlenmesi ve sunulması sırasında etiketlemeden kaçınılmalıdır.
Yüksek öğretimde engelli öğrencilere farklı seçenekler sunulabilmeli, öğrenciler kararlara katılmalı ve böylece kendi yaşamlarından ve seçeneklerinden sorumlu olmalıdır.
Engelli öğrencilere “tıbbi vaka” olarak değil, üniversite öğrencisi olarak yaklaşılmalıdır. Engellilik hakkında konuşurken kullanılan dil ‘saygılı' olmalı ve engellinin tıbbi özelliğine değil kişiye yoğunlaşmalıdır.
Konunun tarafları yapılan düzenlemeler ve sağlanan hizmetler hakkında bilgilendirilmelidir.
Güven ve saygı ortamının yaratılması için güvenilirliğe (öğrencinin verdiği bilgiler sır olarak saklanmalı ve öğrenci izin vermedikçe başka insanlarla paylaşılmamalıdır) sadık kalınmalıdır.
Bütün öğrenciler eşit fırsatlara sahip olmalı, hiçbir öğrenci bilgilere veya binalara ulaşmada, yeterli çalışma zamanına sahip olmada ve benzeri konularda dezavantajlı olmamalıdır. Eşit fırsatlar yaratmak için engeller belirlenmeli ve ortadan kaldırılmalıdır.
Öğrenci katılımına önem verilmelidir. Öğrenciler kendilerine sunulan hizmetin basit bir kullanıcısı değil çözümün bir parçası olmalıdır,. Bu sürece dâhil olan öğrenciler kendilerini ilgilendiren sorunlara daha yaratıcı ve farklı çözümler getirebilirler.
Sorumluluğun paylaşılması esastır. Bütün yüksek öğretim kurumları, resmi olarak engelli öğrencilerinden sorumlu; bunu karşılık öğrenciler de kendilerine sunulan desteğe başvurmakla yükümlüdür. Öğrenciler sahip oldukları haklara paralel olarak taşıdıkları sorumlulukların da bilinci ile aktif katılımcı durumundadırlar.
Öğrenciler uygulamalara dâhil edilmelidir. Engelliler, eğitim mekânlarında yapılacak düzenlemelere mekân daha planlama aşamasında iken dâhil edilmelidirler. Böylece sonradan düzenlemeler yapmaktan ve bunun getireceği yüksek maliyetlerden kaçınılabilir. (Örneğin, var olan bir binaya rampalar eklemek, binanın inşaatında rampayı yapmaktan çok daha fazla maddi kaynak gerektirmektedir.

B. Sorumluluklar Paylaşılır:
Üniversite en yüksek sayıda insana en iyi hizmeti sağlamak için var olan sistemleri (büyüklük, kaynaklar, uzmanlık, eğitim, delegasyon ve işin organizasyonu) geliştirmek için bir vizyona sahip olmalı ve gerçekleştirilecek stratejik planlar engelliler i de kapsamalıdır.
Üniversite öğrenci kitapçığında ve web sayfasında açık bilgiler vermekle sorumludur. Bir üniversite engelli öğrencinin talebini beklemeden öğrencilerin farklı ihtiyaçlarını nasıl sağlayabileceğini bilmelidir. Bir üniversite binaları, bilgileri ve sınavları ulaşılabilir hale getirmelidir. Stratejik planlama ve fiziksel ulaşım düşünüldüğünde sadece engelli öğrencilerin değil , aynı zamanda engelli akademisyen ve personel ya da kampüsü ziyaret edecek olan diğer engelli kişiler de hesaba katılmalıdır. Engelli öğrencinin kendisinin engelini ortaya koymasını kolaylaştrımak için çeşitli imkanlar ı sağlamalıdır. Üniversite ortaya koymak için fırsatlar sağlamalı: bak. Üniversiteye giriş. . Bir sistem işlemeli ve mümkün olduğunca basit ve açık olmalı, ama aynı zamanda öğrencilere destek olabilmelidir. Karar veren insanlar (profesörler, eğitmenler, araştırma görevlileri, bölüm başkanları, sekreterler , ve diğerleri …) ) ne yapabileceklerini ve onu neden yapması gerektiğini bilmelidirler. anlamalıdır. Bilgiler uygun insanlara (fakülte, bölüm, kurs eğitmenleri) gönderilebilinir mi ve güvenirliliği garanti edilebilir mi? Bir eğitmen derslerini ancak öğrencisinin özel liklerini konunu ve gereksinimlerini b i e lmesi halinde derslerini daha uygun ve etkin bir şekilde verebilir. Eğer öğrenci bilginin aktarılmasını istemiyorsa, ihtiyaçların karşılanmasında üniversitenin ona yardımcı olamayacağı söylenebilir.
Bir üniversite akademik standartları devam ettirmelidir. Bütün giriş şartları gerekçelendirilebilir olmalıdır: bir öğrencinin başvurusu sadece giriş şartlarını (bak.sınavlar ve standartlar) yerine getiremediği durumlarda reddedilebilir.
Bütün yüksek öğretim kurumları engelli öğrenciler in den hukuki olarak sorumludurlar. Kurumlar tarafından yapılan denetlemeler, ne başarıldığını gösteren checklistler , bir üniversitenin yapması gereken değişiklikleri belirlemesinde yardımcı olur.
Bir üniversite, akademik standartları devam ettirmelidir. Bütün giriş şartları gerekçelendirilebilir olmalıdır: bir öğrencinin başvurusu sadece giriş şartlarını yerine getiremediği durumlarda reddedilebilir.
Mezuniyetten sonra iş olanağı ne olursa olsun, dersten yararlanabilecek her öğrenci bu haktan yararlanabilmelidir.
Bölüm öğrenme hedeflerine göre giriş şartlarını belirlemelidir. Bir öğrenci bir derse başlamadan önce o derste başarılı olabilmek için neye ihtiyacı olduğunu düşünmeli ve iyice anlamalıdır. Bölüm akademik destek sağlamakla yükümlüdür. Engelli öğrenci danışmanı (EÖD) personeli eğitebilir, yönlendirebilir ve öğüt verebilir. Her bölüm, kabartmalı materyali ni sağlamak gibi temel işleri nasıl yapacağını bilmelidir, ancak uzmanlar tarafından verilen özel hizmetleri ise uzmanlar ın a bırakabilmelidir (dokunsal grafikler yaratmak gibi).
Akademisyenler engelli öğrencilerin dersleri takip edebildiğinden ve ders materyallerine ulaştıklarından emin olmalıdır. Örneğin, not tutamayan öğrenciler için derslerin kaydı tutulmalıdır.
Öğrenci, hakları kadar sorumlulukları ile de aktif katılımcıdır. Destek için başvurup başvurmayacağına öğrenci karar vermelidir. Bu ise istatistikleri etkiler: Eğer öğrenciler başvurmayı seçmez ise, istatistikler düşük olur, yani eğitim alan ve desteğe ihtiyacı olan öğrenci say ı sı düşük çıkar. , d D estek ne kadar etkili ve uygun elde edilirse, öğrenciler engellerini o derecede açık ortaya koyar. Destek başvurusu yapmanın sorumluluğu öğrenciye aittir. Başvurmayan öğrenciler uygun desteği alamayabilirler.
Her öğrenci kendisi için en uygun çalışma yöntemini geliştirmeli ve bilgi ve yeteneklerinin dersi geçmeye yeterli olduğunu göstermelidir.
Bir dersten veya sınavdan muafiyet bir öğrencinin imajını veya kendi ne olan güvenini geliştirmez; bu en son çare olarak görülmelidir.

C. Kanun:
İngiltere örneğinde olduğu gibi engellilerle ilgili kayda değer bir gelişme yaşanması isteniyorsa gerekli yasal değişikliklerin yapılması ve Özürlüler Hakkında Kanun (İngiltere) gözden geçirilmelidir.

İngiltere'deki Engellilik Ayrımcılık Yasası (Disability Discrimination Act) 1995'te yürürlüğe girmiş ve zaman içinde geliştirilmiştir. Aralık 2006'dan beri, İngiltere'deki bütün resmi kurumlar ve özel işyerleri çalışanları için ‘engellilik farkındalık eğitimi' vermek zorundadır. İngiltere'de bir özüründen dolayı bir kişiye üniversiteye giriş hakkı tanınmıyorsa, eğiti m n ortamlarında ‘gerekli düzenlemeler makul düzeyde' sağlanmıyorsa ya da uygunsuz davranılıyorsa, o kişiye karşı ayırımcılık yapılıyor sayılmaktadır.

İngiltere'deki her üniversite, kanunen engelli öğrencilere destek sağlamakla yükümlüdür. Kanunlar uygulanmak zorundadır. Eğer bir kurum bu kanunları ihlal ediyorsa ve engelli öğrenciler için destek sağlamıyorsa bunun ciddi yasal yaptırımları vardır.

D. Fon Sağlama:
Yapılacak hizmetlerin etkinliği ve sürekliliğini sağlamak için gerekli finansmanın sağlanması gerekmektedir. İngiltere'deki fon sağlama sistemi oldukça kapsamlı ve karmaşıktır. Üniversiteler, özrünü beyan eden tüm öğrencilere kanunen maddi destek sağlamak zorundadır. Fakat bazen bu destek öğrenciye, bazen üniversiteye sağlanmaktadır. Yabancı öğrencilerde olduğu gibi bazen de bu maddi destekten kişiler yararlandırılmamaktadır .

İngiltere'de hükümet üniversitelere ilk ciddi mali yardımları 1990'larda binaların ve yerleşkelerin fiziksel ulaşılabilirliğinin sağlanması amacıyla yapmıştır.

İngiltere'de üniversitelere devam eden engelli öğrenciler öğrenim görmek için devletten para yardımı alabilirler: Engelli Öğrenci Bursu (DSA=Disabled Student Allowance ) engelli kişinin veya ailesinin maddi durumuna bakılmaksızın öğrencilere standart olarak verilmektedir. Öğrenciler bu parayı geri ödemek zorunda değildir. Bu para üniversite öğrenimiyle ilgili olarak sadece ekstra masrafları karşılamak amacıyla verilmektedir. Bu bağlamda DSA bir öğrencinin bir derse devamını sağlayan kişisel yardımcılar için ödeme yaparken; kişisel bakım için ödeme yapmaz. Öğrenciler İngiltere'de bizdeki Milli Eğitim Müdürlüğüne denk gelen birimlere (LEA= Local Education Authority) müracaat ederek engelleriyle ilgili sağlık raporlarını (tıbbi kanıtlarını) sunarlar. (Örneğin; İngiltere'de yüksek öğrenimde en çok destek verilen grup disleksi tanısı almış öğrencilerdir. Disleksia tanısı, eğitim psikologunun gerekli değerlendirmeleri yaptığı rapora dayanılarak konulur) LEA, engelli öğrencinin burs başvurusunu kabul ettikten sonra öğrenci bir değerlendirme merkezine gönderilir ve orada bir uzman tarafından engellinin ne tür donanım ve desteğe ihtiyacı duyduğu tespit edilir. DSA parası kitap satın almak, fotokopi çektirmek gibi eğitsel gereksinimler için kullanılabilir. Bununla birlikte harcamalar için yapılan bütün makbuzlar beyan edilmek zorundadır. Mesela DSA, engelli olmayan öğrencinin okula ulaşımı için gerekli olan yolculuk ücreti ile engelli kişi için gerekli olan arasındaki farkı karşılayabilir. Bu konuda detaylı bilgi için (www.saas.gov.uk/disabled.htm) adresinden yararlanılabilir.

E. Üniversiteye Giriş:
1. Üniversiteye Başvuru:
Yüksek öğrenime giriş sürecinde öğrencilerin daha bilinçli başvuru ve tercih yapmaları çok önemlidir.

Okula kabul öncesinde, okula kabul edilmeyle ilgili bilgiler ve önyeterlilikler de dâhil olmak üzere, engellilere sağlanan destek hizmetleri, eğitim koşulları gibi çeşitli bilgilere üniversitenin web sitesinden ulaşılabilmelidir. Ayrıca bu tip bilgilere birden fazla kanaldan (broşür, el kitabı vb.) ulaşılabilmelidir.

Öğrencilerin, sahip oldukları haklara paralel olarak taşıdıkları sorumlulukların da bilinci ile aktif katılımcı durumunda oldukları unutulmamalıdır. Engelli öğrenci, destek başvurusunda bulunup bulunmayacağına ilişkin kararı kendisi verebilir. Bu ise üniversitelerde eğitim gören engelli öğrencilere ilişkin istatistikleri doğrudan etkiler: Sağlanan destek ne kadar uygun ve etkili ise, engelli öğrencilerin başvurusu o ölçüde artacak; bu da tutulan istatistiklere yansıyacaktır. Sağlanan desteğe başvurma sorumluluğu öğrencilere aittir. Başvurmayı seçmeyenler uygun desteği alama ma riskini kendileri üstlenmektedirler.

Ders Uygunluğu: Engelli öğrenci, üstlendiği dersin öğrenim süreci sonunda, kazanması gereken bilgi ve beceriyi elde edebilecek midir? Engelli öğrenci kazandığı bölümde üstlendiği derste başarılı olup olamayacağı konusunda yanlış umutlar taşımamalıdır. Her bölüm temel öğrenme gereksinimleri ve becerilerine göre giriş koşullarını belirlemelidir. Bir öğrenci bir derse başlamadan önce, başarabilmek için nelere gereksinimi olduğunu anlamalıdır. Dolayısıyla bir dersin bütün öğrenciler için geçerli giriş koşulları olabilir ve dersin tümünde başarılı olabilmek için gerekli becerilere sahip olmayanların bu dersi alma üstlenme isteği reddedilebilir. Çünkü her üniversitenin sürdürmek zorunda olduğu akademik standartları vardır . sürdürmek zorunda olduğu da bir gerçektir. Fakat üniversite söz konusu becerilerin gerekli olduğunu ispat etmekle yükümlüdür . ; ö Ö rneğin, “Bir diş hekimliği öğrencisi yeterli görme duyusuna sahip olmalıdır”, “Bir siyasi bilimler öğrencisi İngilizce ve siyasette asgari bir standardı taşımalıdır” gibi. Bütün giriş koşulları doğrulanabilir olmalıdır, aksi takdirde üniversite veya bölüm yetkilileri ayrım yapmakla suçlanabilir.

İngiltere'de, üniversiteye gitmek isteyen tüm öğrenciler, üniversiteye başlamadan bir yıl önce Üniversite Merkezi Kabul Servisi (UCAS = University Central Admissions Service)'ne başvurmalıdır. Başvuran kişi tıbbi durumunu ya da herhangi bir engeli olup olmadığını gösteren bir belgeyi bu merkeze verdiği forma iliştirebilir. (Bu bir zorunluluk değildir. Öğrenci bilgiyi gizli tutma hakkından dolayı belgeyi iliştirmek zorunda değildir.) Daha sonra bu öğrenciler neye gereksinim duyabileceklerini belirtmek için bir ‘Engel Beyan Formu' (Disability Statement Form) doldururlar. İngiltere'de bu işlem merkezi bir sistemde değil, üniversite bazında yapılmaktadır. Birçok başvuran bilgi beyan etmekte ama destek talep etmemekte ve Engelli Destek Birimini (DSU= Disability Support Unit) asla ziyaret etmemektedir.

İngiltere'deki her üniversite akademik yılın başlamasından 4 hafta kadar önce (ağustos ayında) sınav sonuçları belli olduktan sonra, hangi öğrencilerin öğrenim görmek için kesin olarak kendilerine geleceğini bilir. Bu sırada engelli danışmanları (DO=Disability Officer) öğrenciler için hazırlık yaparlar. Bu öğrencilerle ilgili olarak gerekli bilgiye bir an önce ulaşmak gerekmektedir. Hangi öğrencilerin olasılıkla hiç desteğe gereksinim duymadığına, hangileri için ek bilgiye (bir telefon görüşmesine) gereksinim duyulduğuna ve hangilerinin gereksinimleri ile ilgili olarak bizzat görüşmek üzere davet edileceğine karar vermek için toplanılır. Engelli danışmanları ellerindeki bilgiden ve verecekleri karardan emin değillerse, öğrencileri Engelli Destek Birimini ziyaret etmeleri için davet ederler. Engelli öğrenci ile ilgili olarak okul başlamadan önce, mümkün olan tüm hazırlıkların yapılmasına ve gerekli desteğin sağlanmasına çalışılır.

Türkiye'de üniversitelerin lisans programlarına genel bir sınavla ve merkezi yerleştirme ile girilmesi, öğrencilerin istedikleri bölüme girme olanağı açısından bazı sakıncalar yaratmaktadır. Bu durum engellilerin de üniversiteye girişte karşılaştıkları en önemli sorunlar arasındadır. Üniversite giriş sınavında doldurulan tercih formunda sıralama yaparken engellilere yardımcı olmak üzere, üniversitelerdeki bölümlerin, bölümde başarılı olmak için nelerin gerektiğini (engellilik vurgusu yapmadan) bildirmesi faydalı olacaktır. Bu gerekliliklerin gerek formlarda gerekse bilgisayar ortamlarında (web sayfalarında) yaygın bir biçimde duyurulması yerinde olacaktır.

2. Üniversiteye Geçiş:
Her yeni duruma geçişte olduğu gibi insanlar, bazı yeni bilgi ve beceriler kazanmak ve önceden edindikleri bilgi ve becerileri yeni duruma uyarlamayı öğrenmek zorundadır. Engelli öğrencilerin de içine girecekleri bu yeni durumla ilgili olarak farklı sorumlulukları olacak ve diğerleriyle farklı şekillerde etkileşim kuracaklardır. Yeni duruma alışıncaya kadar uyum sağlayabilmek için daha çok zihinsel enerji, daha bilinçli planlama ve çaba gerekecektir.

Üniversiteye gelen biri artık çocuk değil bir yetişkindir. Öğrenimini sürdürme kararında ise başkalarının beklentisinden çok kendi tercihleri ve istekleri etkili olmalıdır. Dolayısıyla kişi kendi istediği bir bölümde/alanda okuyor olmalıdır. Bu sürecin daha bilinçli geçmesi için ise öğrenci hem üniversite, hem istediği bölüm, hem de tercih ettiği program ve bunun gereklilikleri ve içeriği hakkında yeterli bilgi alabilmelidir. Ayrıca bilgi edinmek için nereye başvuracağını da bilmelidir. Bir öğrenci eğitim sürecine ne kadar hazırlıklı olursa o ölçüde başarılı olur: Tercihler yapmak ve derslerine hazır olmak için yeterince bilgisi var mıdır? Kendi başına bağımsız yaşam becerilerine sahip midir? Bağımsız yaşam becerilerini kazanamamış bir öğrencinin üniversite yaşantısında başarılı olması oldukça zordur.

Bir öğrencinin üniversitedeki yeni yaşantısına uyum becerileri nasıl artırılabilir? Örneğin; dersler başlamadan önce engelli öğrencilerin ek beceriler geliştirmeleri için 1 hafta süreyle oryantasyon eğitimi almaları sağlanabilir. Oryantasyonun içeriğinde bilinçlendirme eğitimi, iletişim becerileri, bir yerden bir yere gidebilme, yapıcı eleştiri yapabilme, yüksek hedefler ve gerçekçi beklentilere sahip olma gibi konular yer alabilir. Öğrenciler seçenekleri analiz etme ve karar verme konusunda (gerçek durum senaryolarıyla) eğitilmelidir ve kendi kendilerine yardımcı olabilmelidir.

Lise-üniversite arasında bağlantı kurulabilir; yani yüksek öğrenime devam eden öğrenciler lisedekilere model olarak sunulabilir. Böylece lise öğrencileri (potansiyel üniversite öğrencileri) kendileri gibi olan başkalarının da üniversiteye gitmiş olduğunu, yalnız ve ilk olmadıklarını öğrenebilir. Daha kapsamlı bir proje ile lisede destek alan bir öğrencinin üniversitede daha kolay destek alması sağlanabilir. Böyle bir destek, birinci yarıyılın hemen başında, yani yeni öğrencilerin yardıma ve rehberliğe en çok gereksinimleri olduğu zamanda verilmelidir.

3. Üniversiteye Başlamak:
Oryantasyon haftasında, yeni öğrencilere yerleşke gösterilir ve üniversitedeki birimlerin nasıl çalıştığı hakkında bilgi verilir. Uyum sürecinin engelli öğrenci için biraz daha zor geçebileceği göz önüne alınmalıdır.

Bir eğitim döneminde okula başlayan binlerce öğrenciden belki de 3 ya da 5 inin engelli olma olasılığı vardır. Burada önemli olan oransal büyüklükten daha çok, olabildiğince hızlı ve kapsamlı veri elde edebilmektir. İngiltere'de yüksek öğrenim öğrencinin %3.5”inin (binde 35) engelli olduğu tespit edilmiştir.

Öncelikle bu öğrenciler nasıl yardım alacaklarını bilmelidirler, bunun için birçok farklı kanaldan destek sağlandığı bilgisi verilmelidir. Eğer bu destek, yardım yerinde ve faydalı ise öğrenci engelli olma durumunu daha kolay açıklayacaktır. Üniversite yönetimi, engellilik durumunu açıklama konusunda öğrenciye fırsatlar sunmalıdır. Öğrenciye sunulan fırsatlar ve yapılan açıklamalar öğrenci için rahatlatıcı ve güven verici olmalıdır. Engelli öğrenci hakkında elde edilen bilgi, yalnızca ilgili birimlere/görevlilere gönderilmelidir. Öğrenciler yardıma başvurmakla sorumludur, yardımlar ve hizmetler otomatik olarak verilmez.

F. Öğrencilerin gereksinimlerini değerlendirmek: Öğrenme-Yaşama:
Bir öğrenciye DSA yardımı veriliyorsa o öğrenci değerlendirmeye alınmalıdır. Bir gözlemci, engelli öğrencinin gereksinimleri ve en iyi çözüm yollarını bulmak konusunda onlarla beraber çalışacaktır. İngiltere ve Galler'de 52 değerlendirme merkezi bulunmaktadır; Bu süreçte çoğu öğrenci en yakın merkeze giderler. Eğer gittikleri merkez küçük ise, küçük merkezlerin tam donanımlı olmaması yüzünden, daha karmaşık gereksinimleri için daha donanımlı merkezlere gönderilirler. Değerlendirilenlerin %90 ı genel bir yardım paketiyle kolayca çözülür, ancak karmaşık sorunlar daha fazla zaman ister.

Her değerlendirme merkezi yılda en az 200 öğrenciyi değerlendirmeye alır. Merkezin müdürü öğrenci ile ilgili ilk sorgulamayı yapar ve gerekli bilgileri alır ve LEA prosedürünü takip eder: eğer LEA onaylarsa, öğrenci DSA'yı alır. Sorumlu kişi öğrenciye değerlendirme prosedürü hakkında bilgi verir: Öğrenci zorluk hissettiği noktaları anlatan bir form doldurur. Sonunda, öğrenci “değerlendirme sürecini değerlendirmek” adı altında başka bir form doldurur. Akademik yılın başlangıcında birçok öğrenci yardıma gereksinim duyar ve bir randevu alabilmek için uzun zaman bekleyebilir. LEA DSA için yapılan başvurunun onaylanması haftalar-aylar sürerse, değerlendirme merkezi DSA'nın onayı için 5 iş gününde öğrenciyle bağlantı kurmayı ve raporun 15 gün içinde öğrenciye gönderilmesini amaçlar.

Öğrenciyle buluşmadan önce değerlendirmeyi yapan görevli öğrencinin notlarını okuyarak ve ilgili bilgileri toplayarak hazırlık yapar. Boş bir form öğrencinin daha önceden verdiği bilgiler kullanılarak uyarlanır. Görevli öğrenciyi dinler, bilgisayar ve teknoloji donanımını gösterir ve öğrencinin izlenen yol ve edindiği yetenekleri, tercihlerini ve becerilerini dikkate alan tüm faktörlerden sonra stratejiler oluşturur. Bu stratejiler öneriler içerir ve beceri eğitimi de buna dâhildir. Görevli tarafından yapılan tüm destekler ve öneriler rapora dayanmalıdır, öğrencinin istediği fakat raporda olmayan hiçbir şey önerilemez. Öğrenci daha sonra verdiği bilgileri değiştirmek ya da bu bilgilere ekleme yapmak için gelebilir.

Bazı destekler maddi kaynak gerektirmez; örneğin konferans veren kişinin öğrencilere önceden notları vermesini, değişik kütüphane kullanımında ayrıcalıklar tanınması ve sınav zamanını uzatılmasını gibi.

Görevli her öğrenci için ortalama 14 saat harcar (bazıları birkaç saat bazıları da 4 gün sürebilir). Her görevli deneyimli ve bilgilidir ve sorun çözme becerisine sahiptir. İngiltere'de bu alanda çalışmak isteyen kişiler için hâla formasyon olmadığından, yeni bir görevli işe başlarken yardım sürecini öğrenir, meslektaşlarını gözlemler, ne önereceğini seçer, raporlar yazar, değerlendirme planlar ve daha sonra değerlendirme yaparken de gözlenir.

Değerlendirmeden sonra, yanlışları düzeltmek ve değişiklik yapmak için taslak raporu öğrenciye gönderilir. Öğrenci bir sözleşme imzalar ve raporun son şekli, ödemelerin kabulü ve başlaması için LEA'ye gönderilir. Tüm raporlar ve taslaklar 5 yıl, kâğıt üstünde ve sonsuza kadar elektronik ortamda (CD'de) saklanır. Burada, öğrencilerin aldıkları desteğe ilişkin geri bildirim vermeleri faydalı olabilir. Ancak bu kaynak sıkıntısı nedeniyle İngiltere'de de yapılamamaktadır.

Gizlilik ve Güvenilirlik: Engelli öğrenci, engel durumunu üniversiteye ilk kayıt esnasında bildirip bildirmeme özgürlüğüne sahiptir. Yani engelli olarak kayıt yaptırmak zorunda değildir. Ancak yaptığı tercihin alacağı veya almayacağı destek hizmetleriyle de ilgili olduğu bilgisi, kendisine verilmelidir. Öğrenci kendi isteği doğrultusunda, özürlülükle ilgili kişisel bilgilerini vermek istediğinde ise bu bilgiler çok iyi saklanmalı ve yetkisi olmayan kimseyle paylaşılmamalıdır. Güvenilirlik sadece, bu bilgiler öğrencinin kendisi veya başkası için risk oluşturduğunda göz ardı edilebilir.

G. Engelli Destek Birimi : (Disability Support Unit):
1. Genel :
Engelli Destek Birimi (EDB) genelde yardımı organize etme ve geliştirmeden sorumludur: Üniversite bölümleri, yardımı EDB'nin önderliğinde sağlamakla yükümlüdür. Yardım engelli öğrencilerden gelen istem doğrultusunda geliştirilir. EDB karşılanamayan gereksinimlerin farkına varır, olası yardımı araştırır ve hizmeti genişletir.

EDB hem üniversiteyi hem de öğrenciyi temsil eder. Üniversite yönetiminde ilgili birimlere bağlanmıştır. UWE (University West of England)'de Engelli Yardım Birimi kariyer danışma, finansal destek, uluslararası öğrenci kabulü ve öğrencilerin acil gereksinimlerini karşılamayı organize eden öğrenci işlerinin bir parçasıdır.

EDB hangi kaynakların uygun olduğunu bilir, fakültelerde ve bölümlerde iletişim kurulabileceği temsilcileri vardır. Tartışarak ve fikir alışverişinde bulunarak fiziksel engelleri ortadan kaldıracak kapsamlı mekanizmaları geliştirmeye çalışır. Üniversitenin kıdemli bir üyesi EDB'den sorumludur ve değişiklik önergelerini sunmakta otorite sahibidir. Yardım kalitesinin gelişimi, engelliliğini açıklayan öğrencilerin sayısındaki artışla ölçülebilir. UWE'de öğrencilerin %10'unun bir engeli vardır. Ama çoğu kendi durumlarını yardıma gereksinim duymadan idare etmeyi bildiği için, EDB'yi ziyaret etmeye gereksinim duymamaktadır.

Birinci yarıyılın başlangıcı EDB açısından çok yoğun geçmektedir. Bu süreçte EDB'nin yapması gerekenler şunlardır:

Yeni öğrenciler için oryantasyon programlarını düzenlemek.
Yeni öğrenciler için kişisel planlar hazırlamak.(bu bölümler tarafında da yapılmalıdır)
Belirli insanları bilgilendirmek. EDB sürecinde bu insanlara toplantıdan en fazla 5 gün sonra (veya daha sonra kararlaştırılacak bir süre içerisinde) ulaşılmalıdır.
Elektronik duyuru ve duyurular: Bilinen bütün engelli öğrencilere elektronik postayla genel bilgi vermek: Güvenilirliği sağlamak için yalnızca EDB' nin öğrencilere elektronik posta atabileceği ve hiçbir öğrencinin grupta diğerlerine elektronik posta atamayacağı bir elektronik iletişim grubu oluşturulabilir. Bu elektronik gruba başkaları ulaşmamalıdır ve hiçbir genel bilgisayar merkezi listeleri üzerinde olmamalıdır.
Etkili kaynak kullanımını organize etmek
Yeni yardımcı görevlileri yetiştirmek. Birçok yüksek öğretim kurumunda profesyonel yardımcı görevliler ile öğrenciler birlikte kullanılır. Öğrenciler not tutan kişi veya kişisel yardımcı olarak çalışır. Bu öğrencilere eğitim verilir. Profesyonel yardımcılara küçük bir miktar para ödenir, önemli olan kazandıkları deneyim ve öğrenme yaşantısıdır.
Yardımcı görevlileri engelli öğrencilerin ders programlarına ve gereksinimlerine göre organize etmek.
Engelli öğrencileri etkileyebilecek yükseköğretim kurumu/yerleşke gelişmelerini izlemek.
İlgili bölümlerin temsilcileriyle düzenli toplantılar yapmak (Öğrenci işleri, kayıt, sağlık merkezi gibi)
Yeni bir donanımın satın alımı veya binada yapılan değişiklik gibi gelişmeleri izlemek.
Geri bildirimleri izlemek.

EDB ekibi haftalık toplantılarla koordine edilmelidir. Dönemin başında ekibi koordine etmek gerektiği için daha yoğun bir çalışma temposu gereklidir. Herkes ekiptekilerin rolünü bilmeli ve anlamalıdır.

2. Etkili Destek Birimini Kurmak İçin Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar:
Olabildiğince basit sistemler geliştirmek. Ne yapılabileceği hakkında gerçekçi olmak, önemli ve acil olana öncelik tanımaktır.
Hangi öğrencilerin yardıma gereksinim duyduklarını belirlemek
Şimdiye kadar yapılanları ve mevcut kaynakları belirlemek
Acil gereksinimlere hazırlıklı olmak ve öncelik tanımak.
Programlar seçenekli olmalıdır. Hazır olan öğrenciler seçim yapabilmeli fakat sorumluluk almak için henüz hazır olmayanlara standart bir sistemle destek verilmelidir.
Gelişim kademeli olmalı ve yüksek öğrenim sistemi atmosferi içinde güven içinde gelişmelidir.

Oluşturulan Sistemin Yeterliğini Sorgulamak İçin Şu Sorular Sorulmalıdır:

Üniversitede engelli destek birimi nerededir?
Engelli insanlar burayı bulabilirler mi ve kolayca fiziksel ya da çevrimci olarak ulaşabilirler mi?
Gerekli bölümlerle bağlantısı var mıdır?
Önerilerde bulunabilir ve değişiklik getirebilir mi?
EDB bu güce sahip midir?
Hizmetler hakkında öğrenciler nasıl bilgilendirilir?
Yurtlarda, bölümlerde, fakültelerde vs. ilgili insanlara güvenli olarak bilginin ulaştırılmasına izin veren sistemler nedir?

3. Engelli Öğrenci Danışmanı :
Engelli öğrenci danışmanı (EÖD) üniversitenin ve öğrencilerin görüşlerini anlayan, iki taraf arasında denge unsuru olan bir temsilci rolündedir.

Görev ve sorumluluğu:
Engelli öğrenci danışmanı, bir öğrenci ile gereken sıklıkta, öğrencinin ilk bölüme başvurusundan mezuniyetine kadar beraber çalışır. Engelli öğrenci danışmanı öğrencilere bilgi verir, personel ve öğrencilerden gelen soruları yanıtlar, engelliler için düzenlenen aktiviteleri araştırır, öğrencilerle iletişime geçer, dosyaları düzenler, öğrencileri izler, yardımcı çalışana para öder, dersler değiştiğinde ya da ertelendiğinde yardımcı çalışanı bilgilendirir, bütün toplantıların kayıtlarını tutar, gelecek toplantıları planlar ve hazırlar.

Engelli öğrenci danışmanı bütün çözümlere sahip değildir: Yüksek öğretim kurumlarının her birimi kendi çözümünü bulmalıdır. Engelli öğrenci danışmanı öğrencinin neye gereksinimi olduğu ve ne gibi çözümler olabileceği konusunda bilgi sahibi olmalı ve sistemin nasıl çalıştığını bilmelidir, anlamalıdır. Aynı zamanda insan, zaman ve kaynakları organize edebilmelidir. Engelli öğrenci danışmanın en önemli yeteneği insanlarla iyi anlaşabilir olmasıdır.

Engelli öğrenci danışmanı eğitimi:
İngiltere'de bu pozisyon için lisans veya mesleki düzeyde herhangi bir ölçüt yoktur. Bu görevde kimin yer alacağına üniversite kendisi karar verir. Günümüzde UWE'deki engelli danışmanları; hemşirelik, sosyal hizmet, sınav ofisi, yabancı diller gibi çok farklı mesleklerden gelen insanların eğitilmesiyle yetiştirilmiştir. Mesleğin tanımı “bir üniversite derecesine ve engellilik konusundaki deneyimlere (engelli kişilerle çalışabilme) sahip olmayı gerektirmektedir. Yeni personeli eğitme ve destekleme teoriğe değil pratiğe dayalı olmalıdır. Eğitimli bir personel ile çalışarak önceki bilgilerini geliştirebilirler. Eğitimde gerçek durumlar temel alınmalıdır.

H. Destek:
İnsan desteği teknoloji kadar önemlidir. Sade işleyiş tarzı tercih edilmelidir.

Net hedefler ve sorumluluklar belirleyin.
Temel düzeyden başlayın. Öğrencinin ihtiyacına göre geliştirin.
Karmaşıklıktan kaçının.

1. İnsan Desteği:
Bazı öğrencilerin insan desteğine ihtiyacı varken bir başka öğrencinin olmayabilir. İşaret dili kullanıcısının tam anlamıyla eğitime katılabilmesi için bütün derslerin çevrilmesine ihtiyacı vardır. Fakat işaret dili çevirmenleri azdır ve ücretleri yüksektir. Bu özel görev bir öğrenci tarafından yapılamaz. Dolayısıyla bu sorun garantili devlet bursu olmaksızın çözülemez.

Birçok başka görev, mesela not tutma gibi, basittir ve öğrenci tarafından yapılabilir. İnsan desteği iyi organize edilmelidir. Bu sistemde öğrencinin adı, yardımcı görevlisi adı, çalışma saatleri, yapılan işin türü not edilir ve geri bildirimlerle rapor haline getirilir. Öğrenci ve yardımcı görevlisi mutluysa ve şikâyet yoksa resmi kayıt tutmaya gerek yoktur. Kalite değerlendirme mekanizmaları hizmeti geliştirebilir.

Yardımcı görevliler etkili bir şekilde eğitilmelidir. Hem öğrencinin hem de yardımcı görevlinin beraber çalışmak için eğitilmeleri gereklidir. Oluşturulan kılavuzlarda gerekli standart ve kurallar açıklanır. Yardımcı görevli ile öğrenciler, hazırlanan anlaşmaları imzalarlar. Öğrenci veya üniversite, alınan hizmetten memnun değilse, notlar satılıyorsa veya etik olmayan ihlaller ortaya çıkarsa anlaşma iptal edilir. Programlar her dönem hazırlanır fakat değişebilir.

Yılın başında öğrenciler, yardımcı görevli olarak eğitilmek için davet edilir: temel gereklilik “güvenirlilik” ve “iyi bir kişilik” olmalıdır. Yanlış tutumlar sorun yaratabilir. Not tutanlar için doğru heceleme ve konuyu anlama, el yazısıyla not tutanlar için okunabilir bir el yazısı, elektronik not tutanlar için dakikada 60 kelime yazma hızına sahip olmak önemlidir. Engelli öğrenci nasıl not alınması gerektiğini belirtmelidir. Lisans öğrencilerinin haftada azami 5 saat çalışmaları gerekmektedir. Eğer mümkünse yardımcı görevlilerin temelleri ve bilgi alanları öğrencininki ile aynı olmalıdır, not tutan kişilerin öğrenci ile aynı dersi alıyor olmaları gerekir.

Yardımcı görevlinin düzeyi ile engelli öğrencinin düzeyi ya aynı olmalı ya da öğrencinin üstünde olmalıdır. Lisans öğrencisi lisansüstü öğrencinin yardımcı görevlisi olamaz. Toplum gönüllüleri ( www.csv.org.uk ) çoğunlukla kişisel yardımcı olarak çalışırlar fakat bu İngiltere'deki uygulama başka ülkelerde bulunmamaktadır. CSV gönüllülerinin verilen hizmete olumlu katkıları tartışılmaz. Bu nedenle ülkemizde de üniversitelerin engelli destek birimi içinde gönüllülük sisteminin oluşturulması önemlidir.

İngiltere de EDB, profesyonel yardımcılara (non-medical helper), işaret dili çevirmenlerine, dudak okuyucu veya disleksi öğretmenlerine ücret verir. Diğer ülkelerde de uzun vadede İngiltere'dekine benzer amaçları olan fonlar kurulmalıdır. Fakat hükümet fon sağlayıncaya kadar yerel düzeyde şirketler, sponsorluk yapabilecek mezunlar, üniversiteler tarafından sağlanan kısmi zaman çalışma olanakları veya kurumlarla işbirliği gibi farklı seçenekler değerlendirilmelidir.

Danışmanlar, karışık gereksinimleri olan öğrencilerle çalışırlar. Örneğin, sağır öğrenciler, asperger sendromu olan öğrenciler veya ruh sağlığı / zihinsel rahatsızlığı olan öğrenciler gibi. Psikiyatrik rahatsızlığı olan öğrencilerin yeni çevreye adapte olmaları için zamana gereksinimleri vardır. Danışmanlık, öğrencilere diğer öğrenciler gibi davranma ve zayıf yanlarına yönelik çözümlere yoğunlaşma becerisini kazandırır.

Danışmanlar oldukça fazla deneyime sahip konularının uzmanı kişilerdir. Öğrenciler danışmanlarına zor konular ve hassas kişisel durumları hakkında konuşacak kadar güvenmelidirler. Danışmanlar öğrencilerin gereksinimlerine uyacak kadar esnek olmalılar.

Metinlerin CD/MP3 e kaydı: İnsan sesi özellikle metalik ses veren okuma programlarıyla kıyaslandığında daha hoş ve daha ucuzdur. Gönüllü okuyucular önce deneme kaydı yapmalıdır. Her zaman dijital kayıt yapılmalıdır, çünkü dijital kayıtlar kolayca saklanabilir ve başka formatlara kopyalanabilir. Kayıt stüdyosu olmadığı durumlarda yatak odalarında bol yastıklı yerlerde kayıt yapılır çünkü mutfak gibi mekânların uygun akustik yapısı olmayan yapısı, sert yüzeyler kötü kayıt yapılmasına neden olur.

2. Teknoloji:
Engellilere yönelik oluşturulan teknolojik destek ve yardımcı araç gereçler engelli bireylere yeni olanaklar sağlamaktadır. Bu rapora aktarılamayacak kadar kapsamlı olan bu konuda İngiltere'de engelli kişilere çok çeşitli destek ve hizmetler verilmektedir. Burada asıl olan yapılacak işin doğasını, engelli kişinin isteklerini ve becerilerini iyi değerlendirmektir.

Donanım veya yazılım (bilgisayar programı) seçerken kullanılışlılık ve fiyat arasındaki uyuma dikkat etmek gerekir. Bazı donanımlar bir işi iyi yaparken diğerini çok iyi yapmayabilir ve pahalı olabilir. Gerçekten öğrencinin gereksinimi nedir diye sorulmalıdır.

Yazılım (bilgisayar programı) ya yüksek öğretim kurumu ya da kişiler için tek tek için alınabilir: Üniversitenin lisansılı yazılımı yerleşkedeki bilgisayar ağındaki herkesın kullanımına açıktır. Bazı yazılım paketleri uyumsuzdur ve her bilgisayara yüklenmemelidir.

Donanımı kim kullanacak? Her öğrenci kendi donanımı için sorumlu olmalıdır. Herkese açık olan donanım, virüs tarayıcı tarafından korunabilir. Öğrencilere ödünç verilen ve daha sonra başka bir öğrenci tarafından kullanılacak olan donanımların sağlamlığı kullanıcılar arasında sağlanmalıdır. Devlet fonunun olmadığı durumlarda “kirala-satın al” sistemi ayarlanabilir; böylece öğrenci dizüstü bilgisayar için aylık ücret öder ve sonunda kendisine ait dizüstü bilgisayarı olur.

Sınav ve önemli metinler hataların düzeltilmesi için kontrol edilmelidir. Metin elektronik ortamdaysa büyük puntolu metin, Braille veya ekran okuyucu ile okunabilir/dinlenilir hale getirilebilir.

Amacınız donanımın etkili bir şekilde kullanılmasını sağlayacak bir sistem kurmak olmalıdır. Örneğin, Braille yazıcısını kim kullanacak, Braille metinlerini kim kontrol edecek, donanım çalışmadığında kime bilgi verilecek, kim tamir edecek gibi sorulara verilecek yanıtlar gelecek için plan yapmada yardımcı olacaktır.

Daha fazla bilgi için: www.rnib.org.uk görme engellileri için; http://www.dlcbristol.org/ genel olarak bağımsız yaşam için.

İ. Fakülteler ve Bölümler:
Bölümler, dersin amaç ve hedeflerini açık bir şekilde belirtmelidir. Böylece öğrenciler de bölüme başvurmadan önce o dersin kendine uygun olup olmadığına karar verebilir. Örneğin, kısa sürede kompozisyon yazmak (Gazetecilik Bölümü), plan ve haritalar üzerinde ince detay çizmek (Mimarlık Fakültesi veya Şehir Bölge Planlama Bölümü için) gibi.

EDB ile fakülteler/bölümler arasında kurulacak iyi ilişki, kaliteli desteğin sağlanmasına yardımcı olacaktır.

Her fakülte veya bölümdeki öğrenci danışmanı, engelli bir öğrenci için ilk başvurulacak kişidir. Bu kişi konuyla ilgili doğru uzmana yönlendirmeler yapar. Bazı üniversitelerin bölümlerinde engelli danışmanları vardır ve bunlar daha detaylı bilgiye sahiptirler. Diğerleri ise Fakülte düzeyinde Engelli Danışmanına sahiptir. Bu sistemde daha az danışman söz konusudur ve her Fakülte Engelli Danışmanının daha çok engelli öğrencisi olduğundan, bunlar daha deneyimlidir. Bütün Fakülte/Bölüm engelli danışmanları birçok konuda eğitimlidirler. Örneğin, fon, hukuki çerçeve ve güvenirlilik gibi. Fakat özel durumlarda EDB'ye başvururlar. EDB'nin engelli öğrenci danışmanı ile birlikte engelli öğrencilere seçenekler sunmaya ve böylece bağımsızlıklarını sağlamaya çalışırlar. Başarısızlık, danışmanın, hangi görevden kimin sorumlu olduğunu bilmediği durumlarda karşılaşılabilecek bir sonuçtur.

Fakülte/Bölüm Engelli Danışmanların eğitimi pratiktir: ne zaman ne tür sorulara ne tür yanıtlar verileceğine dair örnekler gibi. Yüksek öğrenim düzeyindeki tüm kurumlarda, bütün yeni akademisyenlerin engelliler konusunda farkındalık eğitimi veren bir uyum programından geçmeleri gerekir.

Akademisyenler, engelli öğrencilerin dersleri izleyebildiğinden ve ders materyallerine ulaştıklarından emin olmalıdır. Örneğin not alamayan öğrenciler için derslerin kaydı tutulmalıdır. Bazı üniversitelerde bütün öğrenciler için ders notları kaydedilip kütüphanelere dağıtıldığı unutulmamalıdır.

Bölümlerdeki akademik müfredat bütün öğrenciler için aynı olmalıdır. Bazen materyaller engelli öğrencilerin özelliklerine uygun formatlarda verildiğinde, öğrenci müfredatı takip edebilir. Eğer öğrenci halen takip edemiyorsa, dersin öğrenme hedefleri (learning objectives) öğrenme çıktılarının kontrol edilmesi gerekir. Engelli öğrenci, diğer öğrenciler gibi aynı öğrenme hedefleri nasıl ulaşabilir? Öğrencinin anlaması beklenen nedir? Dersin sonunda öğrenci hangi becerileri edinmiş olmalıdır? Eğer öğrenci halen takip edemiyorsa dersin akademik standardını düşürmeden müfredatta değişiklik yapılabilir mi gibi sorulara yanıt aranmalıdır. Gerekiyorsa ders müfredatında değişiklikler yapılabilir.

Fakülte engelli danışmanları şunlardan sorumludur:

Ders veren öğretim üyeleri ve asistanları bilgilendirmek.
EDB engelli danışmanlarının önerilerini uygulamak.
Öğrenci için uygun seçenekler geliştirmek için EDB engelli danısmanları ile işbirliğine girmek.

J. Kütüphane:
UWE'deki uygulamada her öğrencinin kütüphaneyi bağımsız bir şekilde kullanabilmesidir. Kütüphanede engelli öğrencilerin danışabileceği yetkili bir görevli belirlenmiştir.

1. Erişim:
Kaynaklardan Yararlanma:Elektronik akıllı kartları belirlenen kişilerin belirli yönlere ulaşımını sağlar.
Önemli olan, dönemin başında, tanıtım gezileriyle, öğrencileri bilgisayar merkezi kataloguna yönlendirmektir.

Ayrıca bu geziler istek üzerine de düzenlenmektedir. Engelli öğrencilerin kendilerine yönelik bilgileri takip edebilmesi için ayrı geziler yapılmaktadır.

İletişim: Normal ve elektronik panolar, kullanıcılar için yeni hizmetler veya değişiklikler hakkında bilgi verir.

Sessiz Odalar: Engelli öğrencilerin dinlenmeye, sessiz çalışmaya ve bazı donanımları kullanmaya gereksinimleri vardır. Giriş çıkışların sınırlandığı bölgelerin kapıları özel manyetik akıllı kartla açılabilir. Sadece kayıtlı öğrenciler bu kapıları açabilir. UWE de bu odalar 2 saatliğine ayırtılabilmektedir. Bu odaların kullanımı gözlemlenebiliyor ve böylece kişiye göre daha iyi hizmet verilebiliyor. Genel olarak herkesin kullanabileceği sessiz çalışma bölgesi de vardır.

2. Hizmetler
Uzatılmış ödünç verme: Hızlı okumada zorlanan, çabuk yorulan ve kolayca kütüphaneye gelemeyen kişilere sağlanan bir hizmettir. Kısa zamanlı (rezerve) kitapların süreleri diğer öğrencilerin aleyhine olmaması için hiçbir zaman uzatılmaz.

Fotokopi hizmeti: Telif hakkı imzalandıktan sonra fotokopiler yerleşkenin dışında yaşayan engelli kişilere de gönderilebilmektedir.

Dijital materyal: Birçok engelli öğrenci için dijital bilgi çok önemlidir. Görme engelli insanlar okumak için ekran okuyucularını kullanırlar. Sağır veya duymada güçlük çeken öğrenciler kimseyle konuşmaya gerek duymadan direk bilgisayardan okuyabilirler. Hareket zorluluğu çeken herkes internete bağlı herhangi bir bilgisayardan bilgiye erişebilirler. UWE'de kütüphane personeli kitap koleksiyonlarını dijital hale getiriyor, sanal öğrenme ortamları geliştiriyor ve materyalleri bütün kullanıcılar için intranete yüklüyor. Bu hizmetten özellikle engeli öğrenciler faydalanıyor. E-kitap ve e-dergilere yerleşke dışından bir şifreyle erişilebiliyor.

3. Donanım
CCTV: Kapalı devre televizyon : Görme engelli kütüphane kullanıcılarının materyali kolayca okumalarını sağlar. Herkesin rahatça kullanması için açık bir alandadır. Küçük punto baskı gözleri yorar. Sadece engelli öğrencilere yönelik değildir. CCTV de zemin ya da baskı renklerinin değiştirilme imkânı vardır.

Ekran okuyucu programlar ile öğrenciler daha rahat çalışabilirler (ekranda gösterir, büyütür, daha yavaş ya da daha hızlı okur, zemindeki rengi değiştirir ya da tersini yapar, hecelemeyi ve ağ bağlantısını verilebilir). Bazı programlar daha çok insan sesine benzediği için tercih edilmektedir.

Ve aynı zamanda…

İşitme engelli öğrenciler için kütüphane kapanış saatleri açık bir şekilde belirtilmelidir. Onları uyarmak için titreşimli çağrı cihazı ve titreşimli yangın alarmı tercih edilmelidir. Tekerlekli sandalye kullanıcısı için raflar arasında rahatça dolaşabilme ve yeterli aydınlatma koşulları da dikkat edilmesi gereken diğer hususlardır.

K. Sınavlar:
Engelli öğrenci adayı erişim gereksinimlerinin karşılanması için yardım istemelidir ki bu sayede kendi ihtyaçlarını karşılayabilecek sınav koşullarına tabi olabilsin. Her öğrenci mezun olabilmek için gereken bilgi ve beceriye sahip olduğunu kanıtlamalıdır. Hiçbir öğrenci derslerden ve sınavlardan muaf tutulmamalıdır.

Değerlendirme, engelli öğrencilerin de değerlendirmeye alınabileceği şekilde ayarlanmalıdır. Muaf tutmalar hem sınavı hazırlayan hem de sınava giren kişi için kolay çözüm gibi görünebilir; fakat uzun vadede kişinin kendine olan güvenini sarsacağı gibi diplomanın kalitesini de düşürür.

Sınavlar farklı yollarla erişilebilir hale getirilir. Bunlardan bazıları:

Büyük punto ile çıktı almak (fotokopi olmamalı çünkü netliği bozar)
Ekstra ışıklandırma sağlama veya büyüteç.
Farklı renk kâğıt üzerine basılır (bazı renklerde göz daha az yorulur)
Kısa dönemli hafıza sorunları yaşayan öğrenciler için her soru farklı bir kâğıda yazılır.
Asperger'li öğrenciler için daha basit ve direkt cümleler kullanılır. Sınav soruları çok açık olmalı ve mümkün olduğunca metafordan kaçınılmalıdır.
Disleksik öğrenciler için sınav kâğıdına etiket yapıştırılır; böylece öğretmen sadece bilgiye bakması ve yazım hatalarına dikkat etmemesi gerektiğini bilir.
Daha uzun sınav süresi sağlamak. Fazladan zaman vermek sınav türüne ve öğrencinin engeline bağlıdır. Örneğin, uzun paragraf analizleri çoktan seçmeli sorulara göre daha uzun zaman gerektirir.
Sınavlarda kâğıt okuyan kişilerin bu konuda eğitim almış olması sağlanmalıdır. Okuyucunun görev ve sorumluluğu açıkça belirlenmelidir. Öğrenci okuyucu ile nasıl çalışması gerektiği ile ilgili eğitim almalıdır.
Farklı formatlarda
Braille ile yazılan sınav soru kâğıtları kontrol edilmeli.
Sınavı uygun yazılım ile bilgisayar ortamında vermeli.

Öğrencilerin sınavı alışkın olduğu bir formatta yapılmalıdır. Engelli olan veya olmayan hiç bir öğrenci alternatif format nedeniyle dezavantajlı duruma düşmemelidir. Okuyucu ile çalışan veya sesli bir Braille sistemi kullanan öğrencinin ayrı bir odada sınava girmesi gerekmektedir.

Alternatif format isteyen öğrencinin bu isteğini önceden bildirmesi gerekmektedir. Bütün seçenek formatların akademik bir standardı olmalı ve bölüm veya fakülte ile sınav ofisi tarafından onaylanmalıdır.

Öğrenci yeni çalışma yollarına alışma devresindeyken , ani ve son zamanlarda gelişen bir yetenek kaybı varsa ek zaman kullanımı özellikle önemlidir. Öğrenci fazla zamanı kullanmak zorunda değildir. Eğer sınav çok uzunsa teknik açıdan yorucu ise (örneğin geniş yazıları okurken) dinlenme aralarına gereksinim duyulur; bu aralar tuvalete gitme, tıbbi yardım vb. nedenlerle de verilir.

L. Kariyerler:
Engelli mezunlar diğerlerine göre daha fazla işsizlikle karşılaşırlar. Engelli destek birimi ve kariyer merkezleri arasındaki işbirliği engelli mezunların iş bulma şansını önemli derecede arttırır.

Tam bir üniversite eğitimi kişiyi ilk kayıttan mezuniyetine kadar kariyeri için hazırlar:

Yeni durum, insan ve teknoloji aracılığıyla bağımsızlık ve güven duygusu geliştirme
Başkalarıyla, arkadaşlarla, gruplarla zamana karşı etkili bir şekilde çalışmayı öğrenme
Fırsatları daha iyi değerlendirme, daha gerçekçi beklentilere sahip olma, fikirlerini beyan etme ve sorumlu seçmelerde bulunma

Kurumlar tarafından yapılan denetlemeler, ne başarıldığını gösteren kontrol listeleri, bir üniversitenin yapması gereken değişiklikleri belirlemesinde yardımcı olur. UWE mezuniyetten sonra iş olanağı ne olursa olsun kurstan yararlanabilecek her öğrencinin ulaşımını organize eder: “Öğrenciler üniversiteye gelebilir mi? Kursta başarılı olabilirler mi?” benzeri şüpheleri ortadan kaldırmak için gerekli düzenlemeleri yapar.

Terimler, kısaltmalar ve çeviri:
Türkiye'nin gündeminde sakat / özürlü / engelli tartışmaların ötesinde yeni bir alana girince uygun sözcük bulmak kolay değil. Önemli olan kullanılan kelimelerin anlamlarını anlayabilmek için yeni terimlerin iyi seçilmesi gerekir. Örneğin ‘Disability Officer' ilk önce ‘Özürlü Memuru', ardından ‘Engelli Görevlisi' olarak çevirildi. Fakat bu iş ciddi yapılması için görevlinin iyi motive edilmesi gerekir. Bu yüzden daha uygun isimlendirme olarak ‘Engelli Danışmanı'nda karar kılındı. Engelli danışmanı kendisi engelli olmayabilir. Sonunda bu raporda ‘Disability Officer' terimi ‘Engelli Öğrenci Danışmanı' olarak adlandırıldı.

‘Disclose' sözcüğünü karşılayacak uygun Türkçe kelime ise hala bulunamadı. İngilizcesi ‘bildirmek'ten daha derin ve yasal bir anlam taşıyor. İfşaat sözcüğü bu terimi tam olarak karşılamamaktadır.

CCTV: Closed Cırcuıt TV (Kapalı devre televizyon)

CSV: Community Service Volunteers (İngiltere'de gönüllü hizmet ve staj ayarlayan bir STK)

DSA: Disabled Students' Allowance (Britanya'nın Engelli Öğrenci Bursu)

DO: Disability Officer (Türkçesi Engelli Öğrenci Danışmanı)

DSU: Disability Support Unit (Türkçesi Engelli Destek Birimi)

EDB: Engelli Destek Birimi (Disability Support Unit)

EÖD: Engelli Öğrenci Danışmanı (Disability Officer)

LEA: Local Education Authority (İngiltere İl Milli Eğitim Müdürlüğü)

UCAS: University Central Admissions Service (İngiltere Üniversite Merkezi Kabul Servisi)

UWE: University of the West of England (Bristol şehrinde bize 5 gün boyunca ev sahipliği yapan üniversite)
Not: Lütfen bu raporda yapacağınız düzeltme ve katkıları, Tayyar KUZ tayyar.kuz@aile.gov.tr 'a bildiriniz.

Yazı Kategorisi: 

İlgili Yazı Kategorisi: